آموزش دف و فنون دف نوازی

ساختمان دف :
این ساز متشکل از یک بدنه‌ی استوانه‌ای قاب‌مانند چوبی است که بر یک طرف آن پوست کشیده شده باشد.

اجزای ساختمانی دف عبارتند از:

1. کمانه (بدنه‌ی چوبی قاب‌مانند)

2. پوست

3. تعدادی گل‌میخ فلزی

4. تعدادی قلاب فلزی

5. حلقه‌های زنجیر فلزی

6. در بعضی از گونه‌ها، تسمه

یک دف مناسب را از نوع و جنس چوب، فاصله‌ی حلقه با پوست، فاصله‌ی حلقه با حلقه‌ی بعدی، برش انتهایی کمانه و اتصال به پوست، قطر کمانه و برش صحیح شستی، مورد ارزیابی قرار می‌دهند.

کمانه

یک حلقه‌ی چوبی است که از چوب درخت تاک، بید سرخ، صنوبر و زیرمجموعه‌ی راسته‌ی صنوبرها از جمله کبود ساخته می‌شود. چوب درخت تاک بهترین نوع چوب برای ساخت کمانه است. زیرا هم سبک است و هم محکم، کمتر کج می‌شود و تاب می‌خورد. ولی بسیار کمیاب است. چوب درخت بیدسرخ به علت استقامت فراوان و حالت ارتجاعی آن، صدادهی حلقه‌ها و طنین پوست، مناسب بودن این نوع جنس چوب از نظر آوند و نشر صدا در محیط و پذیرش صیقل در زیبایی سطح چوب، بعد از تاک بهترین نوع جنس چوب برای کمانه می‌باشد. بعد از چوب تاک و بیدسرخ، چوب درخت صنوبر و چوب درخت کبود که جزء خانواده‌ی صنوبرهاست، برای ساخت کمانه‌ی دف مورد استفاده قرار می‌گیرند. از چوب‌های دیگر، از جمله چنار و توت نیز می‌توان استفاده کرد، ولی به دلیل سنگین بودن آن‌ها کاربرد زیادی ندارد.

قطر کمانه‌ی دف می‌تواند بین 50 تا 60 سانتی‌متر باشد. اتصال کمانه‌ی درونی با پوست، نباید کم‌تر از یک میلی‌متر باشد، چون در غیر این‌صورت بر اثر تیزی چوب، پوست پاره می‌شود. ارتفاع کمانه نیز باید بین 5 تا 6.5 سانتی‌متر باشد که نسبت به اندازه‌ی قطر کمانه‌ی دف می‌تواند متغیر شود. ضخامت کمانه (آن قسمت که گل‌میخ‌ها بر روی آن قرار می‌گیرند) بهتر است بین 1.5 تا 2.2 سانتی‌متر باشد.

نکته‌ی مهم در کمانه این است که کاملاً دایره‌ای شکل باشد. زیرا گردی کامل باعث یکنواختی صدا در تمام نقاط دف می‌شود و نکته‌ی دیگر این است که ضخامت کمانه در بخش درونی آن، یعنی از محل نصب حلقه به طرف داخل، یعنی محل اتصال پوست باید به‌تدریج کم شود. که این کار باعث شفافیت و انعکاس بهتر صدای پوست می‌شود. در غیر این‌صورت، صدای دف کم حجم و کدر خواهد شد و نوانس خوبی را نخواهد داشت.

پوست

مرغوب‌ترین نوع پوست برای ساز دف، پوست کهنه‌ی میش و گوسفند است که فشار ارتجاعی کم‌تری را بر چوب وارد کرده و از صدایی دلنشین برخوردار هستند. از پوست بز نیز برای ساز دف استفاده می‌شود و در هنگام خشکی هوا بیشتر کشیده شده، موجب تیز شدن صدای دف می‌گردد. در هر صورت پوست کهنه‌ی میش و گوسفند بر پوست بز دارای مزیت می‌باشد. پوست کهنه‌ی بدون چربی و شفاف (یعنی رنگ پوست یک‌دست بوده و اصطلاحاً برفکی نباشد) مرغوب‌ترین و بهترین نوع پوست است.

شستی

جای انگشت شست جهت نگه‌داشتن دف است. باید به صورت U باز باشد، به گونه‌ای که دقیقاً گوشت انگشت شست را پر کند. اندازه‌ی شستی باستی مناسب با اندازه‌ی ارتفاع و ضخامت کمانه باشد.

حلقه

محل اتصال حلقه به کمانه (به سمت داخل پوست) می‌بایستی به اندازه‌ی 3 سانتی‌متر از پوست فاصله داشته باشد. حلقه با حلقه‌های کناری‌اش هم لازم است به اندازه‌ی قطر یک حلقه فاصله داشته باشد که باعث آرایشی مناسب و تداخل کم‌تر حلقه‌ها و صدادهی شفاف‌تری می‌گردد و نیز به سبکی ساز کمک می‌کند.

تسمه

در لبه‌ی داخلی بعضی از انواع دف معمولاً یک تسمه یا بند نصب می‌کنند که بنا به نیاز می‌تواند در مچ دست نوازنده قرار گیرد. از تسمه یا بند معمولاً وقتی استفاده می‌کنند که مدت نواختن دف طولانی باشد. این تسمه باعث کاهش خستگی دستِ پایین نوازنده هنگام دست گرفتن و نواختن دف می‌شود.